Azerbaycan edebiyatı

AZERBAYCAN EDEBİYATI VE FOLKLORU

Azerbaycan halkının sözlü şiirsel yaratıcılık gibi anlamlandırdığımız folklorun tarihi Azerbaycan topraklarında ilk insan meskenlerinin oluşmasına gidip ulaşır. Azerbaycan dünyanın en zengin folklor servetlerinden birine sahiptir.

Azerbaycan edebiyatının kaynağında zengin ve derin içerikli Azerbaycan folkloru durmaktadır. Mitolojik-sanat dünyagörüşün izleri folklorda ve klasik literatürde şimdi de kendini göstermektedir vermektedir. Azerbaycan mitolojisi Eski Hint, Eski Yunan mitolojisinde kadar sistemli ve komple karakter taşımıyor. Ancak Azerbaycan folklorunqda Azerbaycan mitolojisinin izlerini tespit etmek mümkündür. Bunlar daha çok kosmoqonik ve mevsimsel gibi etnoqonik mitler detaylarını özünde taşımaktadır. İnsan toplumunun ilk formasyon döneminin sanatsal düşünce ürünleri olan bu efsanevi unsurlarda uzayla kaos, yani dünya düzeni ile karışıklık, düzensizlik, dünya düzeninin bu düzensizlikten ortaya çıkması ve aynı ilişkilerin insan toplumunda yansıması kendine yer bulmuştur.

Nizami Gencevi adına Milli Azerbaycan Edebiyatı Müzesi

Efsanevi bakış açısında insan toplumunda uzay, yani çoğunluk tarafından kabul edilmiş kurallarının koleksiyon esas itibariyle toplumun önde gelen düzenini – aile, ev, insanla doğa arasında karşılıklı anlayış süreçlerini kapsar. Mitolojik bakış açısının farklı unsurları şimdiye kadar folklorun büyü, alkış, beddua, rivayet, dedikodu ve sayaçı töreni ile ilgili metinlerde saklıdır saklanmıştır. Azerbaycan mitolojik metinlerinin çoğunda eski Türk mitolojik düşüncesi önemli motif olarak görür. Bunu ister dünyanın oluşumu ile ilgili olan kosmoqonik miflərdə, ister etnosun kökeni ile ilgili olan etnoqonik miflərdə, gerekse mevsimsel süreçlerle ilgili takvim mitler görmek mümkündür. Mitolojik metinlerin ortaya çıkması ve folklor metinlerinde unsurlar şeklinde korunması ilkel insanın doğaya ve doğa güçlerine bakışı ile yoğun ilgilidir. Söz, eylem ve oyun yoluyla doğa güçlerine etki etmek arzusu ilkel insanda mifoloi metinleri oluşturmak ve ifa etmek ihtiyacı doğurmuştur. Bunların sırasında “Köse-Köse”, “Qodu-Qodu”, “Nevruz”, “Hızır Nebi” ve b. tören türkülerini ve bunları beraberindeki dansları gösterilebilir.

Nizami Gencevi
Mikayıl Müşfiq

Azerbaycan folklorunun özelliklerinden birini – onun başka Türk halklarının folkloru ile ortak vasıflara sahip olması oluşturmaktadır. Bu halkların sözlü söz sanatında birçok metinlerin çakışması söz konusu örneklerin birim etnocoğrafiya mekanda oluşumunu göstermektedir. Ortak Türk folkloruna ait olan destanlar arasında “Oğuzname” ler özel bir dizi oluşturur. “Göç”, “Ergenekon”, “Şu”, “Dönüş” gibi destanlarda ise komple şekilde prototürklərin önemli sorunları kendi sanatsal-mitolojik yansıtılır. Bu destanların çoğu özet şeklinde XI yüzyılda yaşayıp yaratmış türk bilgini Kaşgarlı Mahmud’un “Divanü Lugat-it-Türk” ( “Türk dilinin divanı”) eserinde yer almıştır. Bu destanlar halkların büyük hicreti döneminin sanat-mitolojik bakış açısını özünde barındırmaktadır.

Hüseyin Cavid

Azerbaycan folkloru tür zenginliğine sahiptir. Epik folklor janrlarından masal ve destanlar, halk bilgeliğinin ifadesi olan atasözleri ve bilmeceler örnekler tarih boyunca komşu halkların folklor ve klasik edebiyatına güçlü etki göstermiştir. Lirik janrlardan bayatılarda halk yaşamının ve meişetinin çeşitli yönleri sanatsal-duygusal şekilde yansımıştır. Eski Türk halklarının kendine özgü şiir olmuş ve bu şiir Türklerin milli vezni olan hece veya “parmak” vezninde oluşturulur. Çeşitli şiir şekillerinde heacaların sayısı çeşitli olsa da, epik konulu uzun şiirler ve destanlar esas itibariyle yeddihecalıq şekilde yaratılmıştır. Bu tür şiirler insanın hafızasında daha iyi korunup saklanıyor. Azerbaycan folklorunun en zengin janrlarından olan bayatıların da her mısrası yedi hece oluşur.

Muradov

Muradov

Blogger

Bir Cevap Yazın